De oudste windmolen van Amsterdam
Molen De Gooyer staat aan de Funenkade in Amsterdam-Oost en is de hoogste houten paaltreemolen van Nederland. De molen werd gebouwd in 1725 — oorspronkelijk stond hij aan de Zeeburgerdijk aan de rand van de stad, maar in 1814 werd hij verplaatst naar de huidige locatie. Dat was een enorme logistieke prestatie voor die tijd: de hele molen — romp, wieken en al — werd stuk voor stuk gedemonteerd en op de nieuwe plek heropgebouwd.
De naam De Gooyer verwijst naar het Gooi — het gebied ten zuidoosten van Amsterdam. De molen was oorspronkelijk een korenmolen en werd gebruikt om graan te malen. Later werd hij omgebouwd tot houtzaagmolen en tot pelmolen. In 1925 stopte de molenfunctie definitief en werd de molen als monument beschermd.
Paaltreemolen: wat maakt hem bijzonder
De Gooyer is een paaltreemolen — een type waarbij de hele molenromp draait rond een centrale verticale as (de 'paal'). Dit in tegenstelling tot de bekendere grondzeilers waarbij alleen de kap draait. Bij een paaltreemolen is de hele constructie — romp, wieken, interne mechaniek — één geheel dat naar de wind wordt gedraaid.
Dit type molen is compacter en stabieler dan een grondzeiler, maar ook kleiner in capaciteit. De Gooyer is met zijn 23 meter hoogte uitzonderlijk groot voor een paaltreemolen — vandaar de naam 'hoogste houten paaltreemolen van Nederland'. De wieken zijn 27 meter lang.
De molen is een Rijksmonument en staat onder beheer van de Stichting De Gooyer. Op bepaalde dagen draaien de wieken — controleer degooyer.nl voor draaidagen.
Brouwerij 't IJ en de combinatie
Direct naast de molen staat Brouwerij 't IJ — het bruine café dat gevestigd is in de voet van de molen en er zijn naam aan dankt. De brouwerij en het café zijn een perfecte combinatie: na het bewonderen van de molen van buiten stap je het café in voor een ambachtelijk biertje op het terras.
Het café is open van 14:00 tot 20:00. De molen zelf is niet altijd van binnen te bezoeken — open dagsmomenten zijn beperkt. De buitenkant en de directe omgeving zijn altijd gratis toegankelijk. De Funenkade langs de gracht is een aangename plek om te wandelen.
De molen staat in de buurt van de Oostelijke Eilanden — een serie kunstmatige eilanden die de VOC in de 17e eeuw aanlegde als scheepswerf. Een wandeling van de molen via de Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg geeft je een ander beeld van het maritieme verleden van Amsterdam.
Praktisch bezoek
Adres: Funenkade 7, 1018 AL Amsterdam-Oost. De molen is van buiten altijd gratis te bewonderen. Binnenkijken is mogelijk op open molendag en bij speciale evenementen — check degooyer.nl.
Vervoer: tram 7 of 14 naar halte Hoogte Kadijk, dan circa tien minuten lopen via de Czaar Peterstraat. Op de fiets via de Sarphatistraat en de Hoogte Kadijk. Vanuit het Centraal Station is het met de fiets circa 15 minuten.
Tip: combineer een bezoek aan molen De Gooyer met Brouwerij 't IJ (naast de molen), het Oosterpark (10 minuten fietsen) en de ARTIS dierentuin (15 minuten fietsen via de Plantagebuurt). Dat maakt een mooie rondrit door Amsterdam-Oost.